رۆلێ هێمایێ هەسپى د ئەزموونا قارەمانیدا د سترانێن دیوانکییێن کرمانجییا سەریدا: سترانێن شاکرۆى وەک نموونە

المؤلفون

  • کامران ابراهیم خلیل پشكا زمانێ‌ كوردی، كولیژا پەروەردە، زانكۆیا دهۆک، هەرێما كوردستانێ‌ ــ عێراق

DOI:

https://doi.org/10.26436/hjuoz.2026.14.3.1798

الكلمات المفتاحية:

هەسپ، قارەمان، ئەزموون، سترانا دیوانکى، هێما

الملخص

هەسپ ژ ئەوان گیانەوەرانە کو ژ کەڤنترین سەردەمان پەیوەندى ل گەل ژیانا مرۆڤان هەبوویە، ئەڤ پەیوەندییە ژ ئاستێ پێدڤیاتیێین ژیان و ژیارا مرۆڤان دەرباز بوویە و ئێدى هەسپ بوویە هێمایەک د کلتۆر و ئەدەبیاتا مللەتێن جودا جودادا. د ئەدەبیات و کلتۆرێ کورداندا ژى هەسپ هێمایەکێ گرنگە و ئەڤ چەندە پتر د فلکلۆرێ کورداندا خویا دبیت. ئەڤ ڤەکۆلینە هەولەکە بۆ بەرجەستەکرنا ڕۆلێ هێمایێ هەسپى د سترانێن دیوانکییێن کرمانجییا سەریدا وەکو بەشەکێ گرنگ و کاریگەر ژ فلکلۆرێ کوردی، بۆ ئەڤێ چەندێ ژى سترانێن شاکرۆى مینا دەنگبێژەکێ ناڤدارێ کورد هاتینە هەلبژاردن. ڤەکۆلین ل سەربناغەیێ پرسیارەکا سەرەکى هاتییە ئاڤاکرن، ئەو ژى ئەوە کو هەسپ مینا هێمایەک د کلتۆرێ کورداندا چەوا ڕۆلێ خۆ د ئەزموون یان وەغەرا قارەمانیدا د سترانێن دیوانکییێن کرمانجییا سەریدا دبینیت. ڕێبازا ڤەکۆلینێ زێدەتر وەسفى شرۆڤەکارییە، ئانکو پشتى باسکرنا هێمایێ هەسپى وەکو هێمایەکێ جیهانى، ب پشتبەستن ل سەر دەقێن سترانێن شاکرۆى، هەولا بەرجەستەکرنا ڕۆلێ هێمایێ هەسپى د ئەزموونا قارەمانیدا هاتییەدان. ڤەکۆلین پشتى شرۆڤەکرنا ئەوان دەقان دگەهیتە ئەوى ئەنجامى کو مینا گەلەک مللەتێن دى د ئەدەبیاتا فۆلکلۆرییا کوردیدا ژى هێمایێ هەسپى درێژەپێدانا کەسایەتییا قارەمانییە، لێ ب ئەدگار و تایبەتمەندیێن جودا. ئەزموون ئانکو وەغەرا قارەمانى ل گەلەک هەسپەکى دەست پێدکەت، هەسپ د خۆشى و نەخۆشیاندا هەڤالێ قارەمانییە و جودابوونا هەسپى ژ قارەمانى ژی نیشانەیا ب دویماهیکهاتنا وەغەر ئانکو ئەزموونا قارەمانییە کو پڕانیبا جاران تراژدییە. ب ئەڤى ڕەنگى هەسپ د سترانا دیوانکییا کرمانجییا سەریدا هێمایێ هەڤالینى و هێز و جەنگاوەرى و وەفاداریێیە.

التنزيلات

بيانات التنزيل غير متوفرة بعد.

المراجع

القرآن الكريم. سورة العاديات

اوستا (1384). اوستا. ترجمۀ جلیل دوستخواه. تهران: مروارید.

أ‌- ب زمانێ کوردى:

Güneş, Ömer and Şahin, İbrahim (2021). Dengbêj Şakiro: Antolojiya Dengbêjan 2nd ed. Istanbul: Nubihar.

ب‌- ب زمانێ عەرەبى:

البخاري، محمد بن إسماعيل (1422هـ). صحيح البخاري. تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر. الرياض: دار طوق النجاة

شريم، إيمان زهير حسين (2013). «صورة الخيل في شعر أبي تمام والمتنبي: دراسة مقارنة». ڕسالة ماجستير، كلية الدراسات العليا، جامعة النجاح الوطنية، نابلس، فلسطين.

عباس‌اوغلو، محمد (2024). «صورة الخيل بين سورة العاديات ومعلقة امرئ القيس: دراسة سيميائية مقارنة». Şarkiyat Mecmuası – Journal of Oriental Studies، ص222-205.

ج- ب زمانێ فارسی:

پیرزادنیا، مینا؛ آهیخته، فرشته و آهیخته، طاهره (2018). «نگاه تطبیقی به جایگاه اسب در حماسهٔ شاهنامه و دیوان حماسی عنتره». نشریهٔ ادبیات تطبیقی، سال نهم، شماره 17، پاییز و زمستان، صص1-19

توسلی، علی و ڕضایی دشتارژنه، محمود (1400). «بررسی بن‌مایهٔ اسبدزدی و پیوند آن با باران و باروری در ادب حماسی». پژوهشنامهٔ ادب حماسی، 17(1)، صص145-123.

رسمی، عاتکه (1391). «از اسب بالدار افلاگون تا طوطی جان مولانا». زبان و ادب فارسی (دانشگاه تبریز)، دوره 65، شماره 225، ص65-45.

سجادی، سید محسن (1388). «تحلیل آیین نمایشی اسب چوبی و بررسی منشأ آن». دوماهنامهٔ فرهنگ و ادبیات عامه، سال هفتم، شماره 26، خرداد و تیر، صص100-81.

شریفی، لیلا و ضرغام، ادهم (1393). «سیر تحول تصویر اسب از دوره ماد تا دوره هخامنشی». فصلنامه علمی-پژوهشی نگره، سال هشتم، شماره 28، صص57-41.

قائمی، فرزاد و یاحقی، محمدجعفر (1388). «اسب؛ پرتکرارترین نمادینهٔ جانوری در شاهنامه و نقش آن در تکامل کهن‌الگوی قهرمان». متن‌پژوهی ادبی (زبان و ادب فارسی)، دوره 13، شماره 43، صص36-9.

ماحوزی، مهدی (1377). «اسب در ادبیات فارسی و فرهنگ ایرانی». مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، شماره 146 (شماره پیاپی 996)، صص 146–167.

مبینى، مهتاب و دادور، ابوالقاسم (1388). جانوران ترکیبی در هنر ایران باستان. تهران: انتشارات دانشگاه الزهراء.

گیرشمن، ڕومن (1377). ایران از آغاز تا اسلام. ترجمه محمد معین. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

موسوی سیرجانی، سهیلا و ایاز، حمید (1397). «تطبیق مفاهیم نمادین اسب در آثار حماسی، غنایی و عرفانی (با تکیه بر شاهنامهٔ فردوسی، خمسهٔ نظامی و مثنوی مولوی)». فصلنامهٔ تخصصی سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال یازدهم، شماره چهارم (شماره پیاپی 4)، زمستان، صص272-245.

موسوی، سید مهدی و آریامنش، شاهین (1398). «اسبان ورجاوند؛ تطوّر ارجمندی اسب نزد هندی-ایرانیان، پیش و از پس مهاجرت». تحقیقات تاریخ اجتماعی، بهار و تابستان، دوفصلنامه، دوره 9(1)، صص319-297.

د- ب زمانێ تورکى:

Mantıoğlu, İbrahim (2025). Türk Runik Harfli Metinlerde Renklerin Kullanımı. Dil Araştırmaları, pp37, 257–278.

و- ب زمانێ ئنگلیزى:

Gaunitz, C., Fages, A., Hanghøj, K., Albrechtsen, A., Khan, N., Schubert, M., Seguin-Orlando, A., Owens, I.J., Felkel, S., Bignon-Lau, O., de Barros Damgaard, P., Mittnik, A., Mohaseb, F.A., Davoudi, H., Mashkour, M., Ziegler, R., Bălăşescu, A., Croitor, R., Petersen, B., Gilbert, M.T.P., Pruvost, M., Orlando, L. (2018). ‘Ancient genomes revisit the ancestry of domestic and Przewalski’s horses’. Science, 360(6384), pp. 111–114.

Librado, P. et al. (2021) ‘The origins and spread of domestic horses from the Western Eurasian steppes’, Nature, 598(7882), pp. 634-640.

Outram, A.K., Stear, N.A., Bendrey, R., Olsen, S., Kasparov, A., Zaibert, V., Thorpe, N. and Evershed, R.P., 2009. The earliest horse harnessing and milking. Science, 323(5919), pp.1332–1335.

التنزيلات

منشور

2026-08-01

كيفية الاقتباس

خلیل ک. (2026). رۆلێ هێمایێ هەسپى د ئەزموونا قارەمانیدا د سترانێن دیوانکییێن کرمانجییا سەریدا: سترانێن شاکرۆى وەک نموونە. مجلة العلوم الانسانیة لجامعة زاخو, 14(3), 630–641. https://doi.org/10.26436/hjuoz.2026.14.3.1798

إصدار

القسم

مجلة العلوم الانسانیة لجامعة زاخو